Asahi Pentax Espomatic.Obj.24 mm. Tri-X

OS XOGOS POPULARES: ALGUNHAS LEMBRANZAS, SONOS E HISTORIAS

MARIO SAAVEDRA PÉREZ.

Revista de Investigación "ETNOGRAFIA",  nº2, 2010. I.S.S.N. 1989 - 8541.

Web, http://mesondoforno.com.

INTRODUCCIÓN

O feito de falar dos xogos populares é un  risco. Un sempre ten a dúbida de dicir a verdade ou a mentira dentro do que foron, son  e serán  “ per século seculorum “. A definición de xogo vai  xunguida á mente ou a actividade física do ser humano  para divertirse, entreterse,…e ten que ter unhas regras, onde a maneira de xogar  e de actuar  de cada xogador son un mundo irreal que non se corresponde en nada coa súa actividade cotiá. Ninguén arrisca nada para favorecer os interese do contrario. A aposta forma parte do xogador: “ se eu gaño ti perdes “; e por iso son populares. Un xogador cando gaña lémbrallo ó perdedor dicíndolle: - mañá no mesmo sitio e á mesma hora- coa finalidade de que os demais se decaten da súa fazaña. El é o gañador.
A Asociación de XOGOS POPULARES O CADAVAL DE PACIOS en Castro de Rei desde fai uns dez anos traballa arreo na recolleita  de xogos e termos populares dos nosos devanceiros. As actividades, ó longo do ano,  na procura dunha maior popularización son moitas por toda Galicia ( Mosteiro, Fonsagrada, Narón, Nigrán, …) A asociación ten neste intre unha oferta diferenciada de xogos por enriba dos cincuenta. Así podemos falar de: Os bolos, a ra, a chave, a estrela, o trinco, a fuxa, o chino, os matinas, os zancos, a billarda, o tres en raia, o chanto, os cristos, a corda, a porca, o zambombazo, o tres pasmóns, o ceo, …e moitos máis. Falaremos dalgún deles, sobre todo dqueles menos coñecidos.

O AUTOR DO ARTIGO CUNHA BILLARDA  E NUNHA PARTIDA DE BOLOS

LASTRA, DE CANTEIRO E DE ACHEGO.

Os bolos de lastra son unha modalidade do deporte tradicional e son parte do patrimonio de Galicia. Os bolos como elemento lúdico teñen unha extensión ben definida e mundial xa que formaron parte da cultura de moitos pobos errantes, ben como divertimento ou como expresión cultural, relixiosa, social,... diferenciada das raíces dunha comunidade.
Os bolos en sentido xeral tiveron e teñen, dentro das súas modalidades, algo en común como son as voces, termos e expresións lexicais que se atopan ó longo do espacio mundial.
Dentro dos termos podemos considerar os inventados e os patrimoniais, é dicir, os que os propios participantes no xogo de bolos foron introducindo, por necesidade, ó facer variantes ou  todos aqueles que gardan unha relación máis común.
Dentro das diversas modalidades de bolos atopamos unha serie de regras e formas distintas de xogar. Así temos que asociar o xogo de bolos a un sistema en varias dimensións:

Dimensión sociocultural.
Dimensión regrada.
Dimensión motriz.

A dimensión sociocultural corresponde cun feito social e cultural, reflectindo a maneira de ser da xente; xa que os protagonista establecen unha relación entre eles poñendo de relevo unha estrutura profunda e complexa, chea de trazos do universo social e cultural ó que pertencen. Ninguén pode romper as regras, nin tratar de impoñelas. Cando unha persoa trata de facelo é expulsado da comunidade de xogadores. Son os tramposos.
A dimensión regrada estaría establecida pon un conxunto de normas, dimensións do campo e termos que teñen unha dimensión contextual no lugar xeográfico, no tempo e na época histórica; facendo deles unha manifestación peculiar e circunstancial  en cada época ou espazo temporal e xeográfico. A regra forma parte dun espazo físico e coñecido polo xogador. É o campo dos bolos.
A dimensión motriz ven dada pola forza e a destreza  que o xogador  lle dá a bola no momento de lanzala. O xogador pasa por tres momentos: A  preparación,  a colocación no fito e o  lanzamento da bola. As pernas, os brazos e o corpo fan tres movementos ben diferenciados: Posición de repouso, de ataque e de recuperación. Cando un xogador non cumpre isto, o seu tiro é malo de feito; aínda que  acerte na tirada. É un ovello.

Asahi Pentax Espomatic.Obj. 135 mm. Tri-X

...si este muchacho estuviese estudiando, no a conseguir dinero facil en aquel momento, quizá hoy no estariamos igual...

Cuando camino por los soportales y la veo envuelta en papel de celofán, sé que mis versos se sienten un poco solos y a alguno que otro, porque son sensibles, se les ha venido una lagrimilla a los ojos, es como si viesen arder o derrumbarse el sitio donde nacieron, como si la casa de sus padres tuviera las ventanas tapiadas.

Ellos, mis versos, mis pobres niños asustados también se han apagado de alguna manera, como si al cerrar las puertas de la librería se negaran a salir de ella y siguiesen allí dentro junto con las palabras de agradecimiento y algún amigo que también quedó allí… qué triste ¿no?, tantas Campanillas revoloteando por este “país de Nunca Jamás”… ayer, incluso me pareció que el lobo feroz esperaba a Caperucita a la puerta de la librería, decía que se había escapado con Don Quijote, un tipo alto y con perilla, ¡pobre! creo que a él el cierre también le ha afectado…supongo que desde ahora nada será lo mismo, eso sí, mis primeros versos nunca olvidarán sus orígenes: era una tarde lluviosa, con amigos y rodeada de muebles oscuros que escuchaban… “Moitas tarde anhelo de ti o Corpo máis aló da carne…”

Ano 2000, escrito no Libro Homenaxe ó peche da Librería Alonso de Lugo

Dynax 9.Pelicula Ilford 400. Revelada en Ilforted LC29 de grano fino

Dynax 9.Obj.17mm. Pelicula Ilfrord 400.Revelada en Ilforted. LC29 (grano fino)

Gentes gallegas (Portomarin . Lugo)

En los días que mis derroteros estudiantiles me han acercado una vez más -siempre es una delicia, lo reconozco- a la poesía de fines del XIX y principios del XX, he podido releer de nuevo las teorías pedagógicas de la Institución Libre de Enseñanza sobre el placer por aprender y sobre todo por aprehender lo enseñado.