Etnografía 2011

“ETNOGRAFÍA”

REVISTA ELECTRÓNICA. I.S.S.N: 1989-8541.

ESTÁ LIGADA AO “MESÓN DO FORNO”. RÚA RÍO SER Nº12 BAIXO. LUGO

WEB: www.mesondoforno.com

ESTA REVISTA POSÚE OS SEGUINTES COORDINADORES:

COORDINADOR DE ARTIGOS E TRABALLOS: JOSÉ MANUEL BLANCO PRAD

COORDINADOR ARTÍSTICO: JESÚS CARREIRA VARELA.

COORDINADOR TÉCNICO: JESÚS MEILÁN IGLESIAS

CONTACTOS:

JOSÉ MANUEL BLANCO PRADO. email: jmbp53@yahoo.es

JESÚS CARREIRA VARELA email: suso@mesondoforno.com

{besps}etnografia12{/besps}{besps_c}0|01.jpg|ENTROIDO RIBEIRAO. VOLANTES COS PUCHOS. SANTIAGO DE ARRIBA (CHANTADA).{/besps_c}{besps_c}0|02.jpg|A CAPELA DO SAN SEBASTIÁN NO PICO SAGRO (BOQUEIXÓN) (A CORUÑA).{/besps_c}{besps_c}0|03.jpg|ARQUIVO I.E.CH. (INSTITUTO DE ESTUDIOS CHAIREGOS).CHARCA DO ALLIGAL. CODESIDO (VILALBA){/besps_c}{besps_c}0|04.jpg|BARCOS DE PESCA NA FOZ DO SABOR (CABEÇA BOA. TORRE DE MONCORVO).{/besps_c}{besps_c}0|05.jpg|MADAMAS DE SALCEDO{/besps_c}{besps_c}0|06.jpg|ESMOLEIRO DE A VESADA (ABELEDO) (ABADÍN){/besps_c}{besps_c}0|07.jpg| {/besps_c}{besps_c}0|08.jpg|XESÚS LEVANDO A CRUZ {/besps_c}{besps_c}0|09.jpg|CRISTO DO ALTO DAS FONTELAS{/besps_c}{besps_c}0|010.jpg|FOTO: DONANA5.JPG. VALENTINV.COM. CARBOEIRAS FUMEANDO.{/besps_c}{besps_c}0|011.jpg|CORTÍN DE PANDOZARCO (RAO) {/besps_c}{besps_c}0|012.jpg|FOTO: mispueblos.es .CANEIRO SOBRE O RÍO LADRA (VALDOMAR) (BEGONTE) (LUGO){/besps_c}

JOSÉ MANUEL BLANCO PRADO. ACHEGAS HISTÓRICAS AO ENTROIDO NA RIBEIRA DE CHANTADA (LUGO).

 

ACHEGAS HISTÓRICAS AO ENTROIDO NA RIBEIRA DE CHANTADA( LUGO).

             AUTOR: JOSÉ  MANUEL BLANCO PRADO.

             Publicado en “Lucensia”, nº 39, Lugo, 2009.

             Revista de Investigación “ETNOGRAFIA”,  nº3, 2011. I.S.S.N. 1989 – 8541.

             Web, https://mesondoforno.com                          

   1. O CICLO DO ENTROIDO NA PROVINCIA DE LUGO.

   O entroido  é unha expresión latina, que siñifica no ámbito cristián “ adeus á carne”, xa que se refire aos derradeiros días nos que se podía comer carne antes de que chegase a Coaresma. Así o manifesta a seguinte cantiga: // “ Adiós, martes de Antroido / adiós, meu amiguiño / hasta el Domingo de Pascua / non comerei máis touciño”//. 

   Trátase  – segundo Mariño Ferro “de una fiesta de libertad, de licencia, de inversión de valores y de parodia”. Caro Baroja fálanos dela “ como una fiesta de paso de año concebida desde una sociedad urbana pero aún lo bastante allegada a la agricultura y al pastoreo como para que subsista en ella un hondo sentido de la vinculación con los ritmos vitales de la planta cultivada y el animal doméstico”.

 

 

 

ENTROIDO RIBEIRAO. VOLANTES COS PUCHOS. SANTIAGO DE ARRIBA (CHANTADA).

 

 

   Na provincia de Lugo, o ciclo do Entroido proposto polo etnógrafo ourensán Vicente Risco, quedaría reflectido do seguinte xeito:
   1. O “Domingo Fareleiro”. Por ex. (Fión (Saviñao). Ata hai seis anos “A resurrección do Entroido”- 
   2. O “Xoves de Compadres”. Concellos da Terra de Lemos (Bóveda, Monforte de Lemos, Pantón, Pobra de Brollón, o Saviñao…). O máis importante Monforte de Lemos.
   3. O “Domingo Corredoiro”. Por ex. “ Ribeira de Chantada” (Nogueira, Santiago de Arriba…).
   4. O “Xoves de Comadres”. Concellos da Terra de Lemos. O máis importante Monforte de Lemos.
   5. O “Domingo, Lúns e Martes do Entroido”. En moitas parroquias e pobos da provincia de Lugo celébranse bailes e concursos de disfraces. De tódolos xeitos compre distinguirmos:
   5.1. Lúns do Entroido. “O oso de Salcedo” (A  Pobra de Brollón).
   5.2. Martes do Entroido. Ata hai seis anos “ O enterro do Entroido” en Vilauxe (Chantada). O entroido de Tirimol (Lugo). O sermón e o xuizo ao Entroido no Val do Franco (Castro de Rei).
   6. O Mércores de Cinza. Enterros da sardiña na cidade de Lugo e nos pobos de Burela, Monforte de Lemos, Sarria, Vilalba, Viveiro …
   7. O Domingo de Piñata. A queima do Entroido en Ribadeo.

Continúa leyendo JOSÉ MANUEL BLANCO PRADO. ACHEGAS HISTÓRICAS AO ENTROIDO NA RIBEIRA DE CHANTADA (LUGO).

XESÚS ANTONIO GULÍAS LAMAS. O CASTELO DO PICO SAGRO.

   

         O CASTELO DO PICO SAGRO (BOQUEIXÓN) (A CORUÑA).

         As pedras perdidas dunha fortaleza da Mitra Compostelá.

                 XESÚS ANTONIO GULÍAS LAMAS.

            Revista de Investigación “ETNOGRAFIA”,  nº3, 2011. I.S.S.N. 1989 – 8541.

            Web, https://mesondoforno.com.

 

   INTRODUCIÓN

   Despois da segunda desfeita dos Irmandiños, sendo Arcebispo de Santiago D. Alonso II de Fonseca e Acevedo, Patriarca de Alexandría, todas as fortalezas pertencentes á Mitra compostelá, quedaron seriamente destruídas. Nesta desfeita e ataque contra estas fortalezas, non tiveron parte só os Irmandiños. Nalgunha ocasión, e por outros motivos ben distintos, como foi o caso do castelo de Castrizán, participaron exclusivamente as tropas da nobleza, concretamente, no que nos acabamos de referir, as de D. Pedro Álvarez Soutomaior.

 

A CAPELA DO SAN SEBASTIÁN NO PICO SAGRO (BOQUEIXÓN) (A CORUÑA).

 

   Unha vez apaciaguados os ánimos, tanto a nobleza por unha parte, como a igrexa de Santiago pola súa, tentaron de reconstruir a maioría das fortalezas derruidas. Posiblemente por falta de medios económicos, as reconstrucións das fortalezas da Mitra fixéronse, na maior parte dos casos, moi mal. Non sucedeu o mesmos coas da nobleza, xa que os señores feudais, obrigaron, na maior parte dos casos, a reconstruir os seus castelos, ós mesmos que os desfixeran, unha vez derrotados e sometidos.

Continúa leyendo XESÚS ANTONIO GULÍAS LAMAS. O CASTELO DO PICO SAGRO.

XOSÉ M. FELPETO ENRÍQUEZ. PASADO E PRESENTE DA LITERATURA ORAL. A CHAIRA, TERRA DE LENDAS.

 

PASADO E PRESENTE DA LITERATURA ORAL. A CHAIRA, TERRA DE LENDAS.

AUTOR: XOSÉ  M. FELPETO ENRÍQUEZ

Revista de Investigación “ETNOGRAFIA”,  nº3, 2011. I.S.S.N. 1989 – 8541.

Web, https://mesondoforno.com.

 

A XEITO DE INTRODUCIÓN.

Dou por feito que non hai recanto de Galiza onde non se teña oído falar algunha vez de lendas. Cabe mesmo a posibilidade de que moitos teñamos gozado do privilexio de telas escoitado directamente de boca dos nosos avós, ás veces dos nosos pais, sentados arredor da lareira en longas noites de inverno, mentres se limpaban as zocas, se tecía, se fiaba, se esfollaba o millo…, cando a palabra propia tiña peso de seu e non era desprazada coma na actualidade pola da todopoderosa e omnipresente TV.

Sexa como for, cómpre dicir que na actualidade as lendas -narracións de feitos lendarios ou fabulosos- sobreviven grazas á conservación e transmisión, case sempre oral, de que foron obxecto ininterrompidamente ao longo dos séculos por parte dos nosos devanceiros.

As lendas, xunto cos contos, os romances, as cantigas, os refráns, etc., constitúen un dos tesouros etnográficos máis valiosos do pasado e forman por tanto parte esencial do noso patrimonio cultural, sen o cal mesmo podería dicirse que non sería posíbel entender dun xeito completo a propia historia.

ARQUIVO I.E.CH. (INSTITUTO DE ESTUDIOS CHAIREGOS).CHARCA DO ALLIGAL. CODESIDO (VILALBA)

 

A LENDA, ARTE NARRATIVA

 

O ourensán Vicente Risco, primeiro autor que constrúe unha teoría sobre as manifestacións literarias populares, consideraba á épica popular constituída polo verso (romance) e a prosa (lenda e conto). Estudos actuais engaden un terceiro xénero narrativo: o mito.

Mais, para non confundilos, cómpre facer unha diferenciación clara entre conto, mito e lenda, aínda que nalgúns casos concretos estes conceptos compartan características que lle son propias xustamente ao outro.

O conto é un tipo de relato enxeñoso que busca o simple entretemento. Destacan polo común a brevidade e a sinxeleza, características que buscan seguramente un maior achegamento á comprensión popular, e narran feitos imaxinarios cunha fin, as máis das veces, moralizadora.  A xente máis entrada en anos garda na memoria contos de animais (lobos, raposos, galos…) que a xeito de fábula se comportan coma humanos, contos de costumes (cregos, oficios, crenzas…) e contos marabillosos (fadas, trasnos, feitizos…). Teriamos así, por exemplo, O lobo, o home e máis a xustiza (recollido por alumnado do CEIP “Antonio Insua Bermúdez” e publicado no número 30 da revista escolar “A Pravia”, do mesmo Centro, en maio de 1995), ou As vodas do ceo, O boticario e o parvo, O vello e a nora, A confesión do tolo, etc., onde se reflicten estes parámetros.O termo lenda procede do latín legenda, “o que debe ser lido”. Inicialmente parece que facía referencia a un relato para ler en público nos mosteiros ou nas igrexas, pero co tempo pasou a facer referencia a unha narración oral ou escrita que se presenta como verdadeira ou baseada na realidade, aínda que incluíndo elementos fantásticos ou imaxinarios.

O mito é una narración de fenómenos extraordinarios ou prodixiosos. Xorde nos pobos da Antigüidade coa finalidade de buscar resposta ás interrogantes que o ser humano se formula en relación co mundo e a súa existencia. Os protagonistas veñen ser heroes, reis, deuses ou seres fabulosos.

A lenda, pola contra, supón unha relación de feitos que, aínda con base real, teñen máis de fantásticos e marabillosos ca de históricos ou verdadeiros. É un tipo de narración que, prescindindo da historia ou mesmo deformándoa, fai referencia a persoas que viviron realmente ou a seres imaxinarios ligados a un lugar real concreto e que actuaron nun determinado tempo. Está, polo mesmo, ligada sempre a un elemento preciso (un personaxe, un lugar ou un obxecto) integrado na vida cotiá ou na historia da comunidade na que se enmarca.

Continúa leyendo XOSÉ M. FELPETO ENRÍQUEZ. PASADO E PRESENTE DA LITERATURA ORAL. A CHAIRA, TERRA DE LENDAS.

LOIS E VALDEMAR. EMBARCACIÓNS FLUVIAIS TRADICIONAIS EN TRÁS-OS-MONTES: AS BATEIRAS DO RÍO SABOR.

EMBARCACIÓNS FLUVIAIS TRADICIONAIS EN  TRÁS-OS-MONTES: AS BATEIRAS DO RÍO SABOR.

EMBARCACIÓNS FLUVIAIS TRADICIONAIS EN  TRÁS-OS-MONTES: AS BATEIRAS DO RÍO SABOR.

AUTORES:  LOIS LADRA.

ANTROPÓLOGO E ARQUEÓLOGO. LÚNULA — PATRIMONIO CULTURAL. ACE BAIXO SABOR.

VALDEMAR PINHO.

ANTROPÓLOGO. ACE BAIXO SABOR.

Revista de Investigación “ETNOGRAFIA”,  nº3, 2011. I.S.S.N. 1989 – 8541.

        Web, https://mesondoforno.com.

 

     LIMIAR.

     Entre as embarcacións fluviais tradicionais do Noroeste da Península Ibérica, os batuxos lucenses ocupan unha posición destacada, ao constituíren a tipoloxía que abrangue unha maior extensión xeográfica, desde a Terra Chá até perto de Portomarín. Aínda hoxe son moi poucos os que saben que no Nordeste de Portugal existen unhas pequenas barcas estreitamente emparentadas con eles: as bateiras do río Sabor, que ata agora permanecían inéditas e que imos apresentar neste traballo.

     O RIO SABOR

     O rio Sabor desenvolve a maior parte do seu percurso ao longo da provincia portuguesa de Trás-os-Montes, no Nordeste do país. Nace na Serra de Gamoneda, no concello de Hermisende (zona de língua galega na actual provincia de Zamora) e remata o seu percurso na pequena aldea da Foz do Sabor (concello de Moncorvo, distrito de Bragança). Así pois, trátase dun afluente pola marxe dereita do rio Douro.

                            FOTO 1. LOCALIZACIÓN XENÉRICA DA ÁREA DE ESTUDO NO MARCO DO NOROESTE DA PENÍNSULA IBÉRICA.

Continúa leyendo LOIS E VALDEMAR. EMBARCACIÓNS FLUVIAIS TRADICIONAIS EN TRÁS-OS-MONTES: AS BATEIRAS DO RÍO SABOR.

ACHEGAS HISTÓRICAS SOBRE O ENTROIDO DE SALCEDO (A POBRA DE BROLLÓN) (LUGO)

 

      ACHEGAS HISTÓRICAS SOBRE O ENTROIDO DE SALCEDO

       (A POBRA DE BROLLÓN) (LUGO).

        AUTOR: JOSÉ MANUEL BLANCO PRADO.         

        Revista de Investigación “ETNOGRAFIA”,  nº3, 2011. I.S.S.N. 1989 – 8541.

        Web, https://mesondoforno.com.

        Publicado na Rev. Lucensia, nº 40, Lugo, 2009.

 

         O Entroido – segundo Marcial Gondar– (1) reflicte o triunfo do público sobre o privado, vivido dunha maneira igualitaria. Trátase dun tempo no que se vive nun continuo exceso de comida, de bebida, e de diversión. De aí que o ser humano por medio das súas accións proiecte ao exterior a súa animalidade. Sen embargo, estas accións propias dun tempo de festa lévanos a recoñecer como a moderación e a mesura son necesarias no comportamento cotiá.

 

O OSO DE SALCEDO

             

       Esta festa abrangue un ciclo de 17 días que comenza dous domingos denantes do Entroido:  Domingo Fareleiro, Xoves de Compadres, Domingo Corredoiro, Xoves de Comadres, Domingo, Lús e Martes de Entroido, e o Miércoles de Cinsa, en que ten lugar o Enterro da Sardiña (2). Ven a sinalar o remate do inverno e o comezo da primaveira, e celébrase tódolos  anos entre os meses de febreiro e marzo. A duración destas festas varía de forma anual, aínda que podemos considerar que os días fundamentais para conmemorar estas xornadas  abranguen desde o sábado de Entroido ata o mércores de cinza.

Continúa leyendo ACHEGAS HISTÓRICAS SOBRE O ENTROIDO DE SALCEDO (A POBRA DE BROLLÓN) (LUGO)

OS ESMOLEIROS DA TERRA CHÁ (LUGO) E AS SÚAS VINCULACIÓNS CON ALGÚNS SANTUARIOS CHAIREGOS

OS ESMOLEIROS DA TERRA CHÁ E AS SÚAS VINCULACIÓNS CON ALGÚNS SANTUARIOS CHAIREGOS.

JOSÉ MANUEL BLANCO PRADO.

Revista de Investigación “ETNOGRAFIA”,  nº3, 2011. I.S.S.N. 1989 – 8541.

Web, https://mesondoforno.com.

Publicado en “Actas do II Congreso Galego sobre Cruceiros e Cruces de pedra, Vigo, 2010.
A Terra Chá é unha comarca da provincia de Lugo, que posúe unha extensión de 1823 km2 e que abrangue aos concellos de Abadín, Begonte, Castro de Rei, Cospeito, Muras, A Pastoriza, Vilalba e Xermade. É moi fecunda en todo tipo de monumentos ligados coa arte popular, sexa de índole civil: casas, castelos, pazos, etc; ou ben de carácter relixioso, como é o caso das capelas, cruceiros, ermidas, esmoleiros, santuarios e outros.
A miña pretensión neste traballo é presentar unha serie de construccións de índole relixiosa, situadas fora dos recintos sagrados, e que ao igoal que os cruceiros e cruces, teñen unha función de protección dos caminantes e facendas. Estoume a referir aos esmoleiros ou petitorios, ligados con diferentes entidades sagradas.
Trátase de monumentos rústicos e arcaicos que, a modo de altares de pedra, érguense nos camiños, encrucilladas e a carón das estradas. Recordan aos petos de ánimas e constituen un perenne chamamento á caridade das persoas para que depositen unha esmola no petitorio, que para tal finalidade está provisto do correspondente buraco nunha pequena prancha de ferro, situada baixo o lugar onde se coloca a imaxe sagrada, que da nome ao esmoleiro.    “Na Terra Cha existen construcións que tamén lembran ós petos das ánimas, coa imaxe de San Antonio de Padua; fanas os devotos, e a esmola recollida emprégase prá festa do santo” (Begoña Bas, 1983: 227). Xa que logo, os esmoleiros adicados a diferentes entidades sagradas amosan dous elementos esenciais:

 

1. O peto, onde os devotos botan nun buraco as distintas esmolas, que contribuiran ós gastos da festividade da imaxe sagrada.
2. A propia entidade sagrada, situada na fornela do esmoleiro. Ao seu carón e na parte inferior do petitorio adoita haber flores e algunhas candeas, ás veces acesas.
O esmoleiro presenta diversas formas; de tódolos xeitos o tipo máis común– segundo Vicente Risco – “é un nicho de pedra cun retábulo en releve, posto riba dun pedestal, máis ancho onde está furado o oco do peto, cuberto cunha plancha de ferro asegurada con candado e que leva unha fura para meter os cartos…Os petos soen ter esceas policromadas. Haínos que rematan nun frontón triangular cunha cruz sinxela ou con crucifixo” (Vicente Risco, 1979: 737-738.). Os esmoleiros desta comarca, adicados na súa meirande parte a unha serie de advocacións marianas, e de santos protectores e sandadores de doenzas humanas e do gando, podemos incluílos na tipoloxía descrita por Yolanda Barriocanal. “Los ejemplos más sencillos y esquematizados, con absoluta economía ornamental, constituyen una pequeña serie de monumentos, que constan de un sencillo bloque monolítico labrado en sección cuadrangular; se desarrollan en verticalidad y ostentan reducidos nichos que por su escaso desahogo obliga a instalar la caja de limosnas frontalmente; además de la serenidad que presentan sus líneas, no es frecuente en ellos la aparición de elementos tan comunes como repisas y cornisas”. (Yolanda Barriocanal López, 1985: 65).

Continúa leyendo OS ESMOLEIROS DA TERRA CHÁ (LUGO) E AS SÚAS VINCULACIÓNS CON ALGÚNS SANTUARIOS CHAIREGOS

SEGADORES EN CASTELA.

 

      

  SEGADORES EN CASTELA. CONCELLOS DE A PONTENOVA E RIOTORTO (LUGO). XERARQUÍA E ORGANIZACIÓN. ANOS 1940-1950.

   HIXINIO FLORES RIVAS

   Revista de Investigación “ETNOGRAFIA”,  nº3, 2011. I.S.S.N. 1989 – 8541.

   Web, https://mesondoforno.com.

     Basándome na testemuña de Hixinio Rivas Méndez (1909-1991) co que estiven a falar diste tema ao longo de varios días, vou a contar o sistema de organización e xerarquía das cuadrillas de segadores  das zonas de Riotorto e da Pontenova, que ían ano tras ano a Castela en busca dalgún cartiño, que necesitaban para cubrir as necesidades mínimas das súas casas.

     Hixinio Rivas Méndez foi  un home, que tivo moita experiencia como segador en Castela durante 29 anos seguidos, interrompidos unicamente pola Guera Civil. Nesa ampla comunidade estivo traballando e foi ocupando tódolos postos posibles dentro da cuadrilla.
     As cuadrillas xa se formaban aquí denantes de saír cara Castela. O maioral era quen se encargaba de buscar as persoas da cuadrilla, que sempre estaban formadas por seis homes e tres pequenos organizados do seguinte xeito:
   – O MAIORAL.
   – O TRASMAIORAL
   – O DAS TRES
   – O DAS CATRO
   – O DAS CINCO
   – O DAS SEIS
   – OS PEQUENOS

Continúa leyendo SEGADORES EN CASTELA.

MOTIVOS ORNAMENTAIS E ICONOGRÁFICOS NAS BASES DOS CRUCEIROS DA TERRA CHÁ (LUGO).

 

MOTIVOS ORNAMENTAIS E ICONOGRÁFICOS NAS BASES    DOS CRUCEIROS DA TERRA CHÁ (LUGO).

     FERNANDO ARRIBAS ARIAS   

     PUBLICADO EN ACTAS DO IIº CONGRESO GALEGO SOBRE ” CRUCEIROS E CRUCES DE PEDRA”. COLECCIÓN HISTORIA E ETNOGRAFÍA GALEGAS. VOL. LV. PONTEVEDRA.2010. EDITOR: ESTANISLAO FERNÁNDEZ DE LA CIGOÑA.

  Revista de Investigación “ETNOGRAFIA”,  nº3, 2011. I.S.S.N. 1989 – 8541.

  Web, https://mesondoforno.com.

     Aínda que na Terra Chá podemos atopar cruceiros coa base asentada directamente sobre o chan, o normal é que esta peza vaia sobre unha plataforma cun número variable de chanzos. A base, tamén denominada calvario ou pedestal,  é o elemento no que se suxeita o fuste ou varal do cruceiro. Por iso contan na súa parte superior cun burato ou caixeado cuadrangular no que se mete o mastro, asentándoo despois con cuñas de ferro para que quede ben dereito e aplicándolle despois unha argamasa (recentemente con cemento) ou chumbo derretido para tapar todo e que non se note a unión. José Andrés Castro Castaño e Estanislao Fdez de la Cigoña din no seu libro Vidas labradas en pedra. Os Santeiros de Chave-Lousame,  que para o axuste das diferentes pezas en algúns dos cruceiros desta zona empregábase xofre derretido, que unha vez seco se convertía nun forte adhesivo, mentres que noutros o pegado se facía con area mesturada con cera, técnicas das que non temos constancia da súa utilización na Terra Chá.

     As bases dos cruceiros chairegos teñen como denominador común o ser monolíticas, é dicir, están realizadas nun só bloque de pedra. Practicamente na súa totalidade son de granito e, como constitúen a parte do cruceiro que ofrece unha maior superficie lisa, son o lugar no que se sitúan preferentemente a maioría das inscricións ou epígrafes. Se ben os seus tamaños son moi semellantes, pola contra as súas formas son moi variadas, aínda que predominan as de forma paralelepípeda, frecuentemente coas arestas superiores achafranadas ou biseladas, e as troncopiramidais, case sempre cun tramo recto, separado ou non por unha escocia, na parte inferior. Son tamén abundantes as bases de dous corpos, nas que o inferior é de forma paralelepípeda e o superior está moldurado en talón ou cima reversa. Máis escasas son as circulares, normalmente asociadas a cruceiros de recente construción.

     MOTIVOS ORNAMENTAIS E ICONOGRÁFICOS

     En Galicia son abundantes as bases ornamentadas con caveiras, tibias cruzadas, píntegas, lagartas, serpes, etc., tal como podemos apreciar  nos cruceiros do Fondo da Vila e de Longais, os dous no concello de Padrón,  do Cristo da Agonía de Porriño, etc., case todos anteriores ao século XVIII. Na provincia de Lugo destacan especialmente o cruceiro de Ligonde en Monterroso, obra de 1674, cuxo pedestal presenta varios relevos que reproducen unha caveira entre dúas tibias cruzadas (símbolo da morte) así como os símbolos da paixón, e o cruceiro de San Miguel de Paradela, cunha serpe (símbolo do pecado) perfilando a parte superior da base.

RELEVOS DA PAIXÓN REALIZADOS POLOS “CARBOEIRA”, CANTEIROS VILALBESES DOS SÉCULOS XIX E XX. 

     Polo que respecta ao cruceiros chairegos, deixando á parte a decoración moldurada, nas súas bases atopamos os seguintes motivos ornamentais:

     1. ESCENAS DA PAIXÓN.
     2. FIGURAS DE SANTOS.
     3. SAGRADOS CORAZÓN.
     4. VIEIRAS.
     5. ESCUDOS.
     6. ESTRELAS E FORMAS XEOMÉTRICAS.
     7. IMAXES DE VULTO REDONDO.

Continúa leyendo MOTIVOS ORNAMENTAIS E ICONOGRÁFICOS NAS BASES DOS CRUCEIROS DA TERRA CHÁ (LUGO).

III.2011. MARIO SAAVEDRA PÉREZ. OS CRISTOS NA PASTORIZA DA TERRA CHÁ (LUGO).

OS CRISTOS NA PASTORIZA DA TERRA CHÁ (LUGO)

  AUTOR:  MARIO SAAVEDRA PÉREZ.

   PUBLICADO EN ACTAS DO IIº CONGRESO GALEGO SOBRE ” CRUCEIROS E CRUCES DE PEDRA”. COLECCIÓN HISTORIA E ETNOGRAFÍA GALEGAS. VOL. LV. PONTEVEDRA.2010. EDITOR: ESTANISLAO FERNÁNDEZ DE LA CIGOÑA.

  Revista de Investigación “ETNOGRAFIA”,  nº3, 2011. I.S.S.N. 1989 – 8541.

  Web, https://mesondoforno.com.

 

     1. INTRODUCCIÓN.

     A Pastoriza  da Terra Cha  pertence a esta bisbarra da provincia de Lugo; sitúase no nordeste  e abrangue uns 176 quilómetros cadrados. Linda con Mondoñedo, Riotorto, Meira, Pol, Castro de Rei, Cospeito e Abadín. A súa poboación distribúese en dezanove parroquias. Neste Concello atopamos una arquitectura popular ben definida e concreta espallada por case todas as aldeas a excepción de tres que son carentes de calquera exemplar  de arquitectura referente a Cristos, Cruceiros e Cruces.

     Este Concello serve de porta á Terra Cha posto que  está situado nun extremo e a maior parte del non se corresponde coa definición de chaira por atoparse situado no Cordal de Neda.  A súa orografía é moi diferente e condiciona  moitos aspectos  de carácter lingüístico, social, económico,…

     Tendo en conta o carácter lingüístico, na zoa norte, atopamos una terminoloxía, referente á arquitectura  popular, que chama a atención aos estudosos desta arte popular. Sen dúbida estoume referindo ao feito de que a maior parte da xente deste Concello identifica toda esta arquitectura co nome de “CRISTOS”. Está moi pouco ornamentada e con sinxelos elementos arquitectónicos que nos chaman a atención pola estrutura e máis por ser únicos e dignos de admiración ao estar xunguidos coa Historia e co berce dos devanceiros pastoricenses. Ninguén ou case ninguén, ao expresarse dubida nesta terminoloxía aplicándoa tanto aos Cruceiros, Cristos e Cruces sen reparar na súa construción, ornamentación, forma,…

 

          CRUZ              

     

    Esta arte de carácter popular, relixiosa  e intimamente ligada ao ser dos residentes e chegados está preto do pensar da cada pastoricense. As diferenzas que os estudosos desta arte  facemos para eles non existen. No falar cotiá está presente  “ o meu cristo “, dándonos a entender que o único que suscita é un espontáneo sentimento de respecto e gratitude a un Xesús  como Redentor.

      Dende nenos, os pastoricenses, foron aprendendo a ser respectuoso con eses “ Cristos “ aos que nós diferenciamos como: “ Cruceiros, Cristos, Cruces, Chitos, Calvarios…” e  fusionando a función do “ Cristo “ co sentimento relixioso das antigas culturas chamadas pagás e co poder de espantar e non  deixar entrar os malos ventres das pestes, das enfermedades, dos dicires,… Porén é bo establecer unha “Catalogación Xenérica e Común” para os estudosos tendo en conta unha serie de características, elementos decorativos, formas,… da arte popular contando coa fala da xente de cada lugar como elemento diferenciador.

           

Continúa leyendo III.2011. MARIO SAAVEDRA PÉREZ. OS CRISTOS NA PASTORIZA DA TERRA CHÁ (LUGO).